Gdy m\u00f3wi\u0119 komu\u015b, \u017ce zajmuj\u0119 si\u0119 hodowl\u0105 szpic\u00f3w japo\u0144skich, prawie zawsze s\u0142ysz\u0119 to samo skojarzenie: starodawna japo\u0144ska rasa, kt\u00f3ra od wiek\u00f3w towarzyszy\u0142a samurajom albo strzeg\u0142a \u015bwi\u0105ty\u0144 w Kioto. Prawda jest du\u017co ciekawsza, a pochodzenie szpica japo\u0144skiego potrafi zaskoczy\u0107 nawet osoby pewne, \u017ce dobrze znaj\u0105 t\u0119 ras\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Bo szpic japo\u0144ski nie pochodzi tak naprawd\u0119 z Japonii. Jego przodkowie przyp\u0142yn\u0119li statkami i przyjechali kolej\u0105 z Europy, Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, Rosji i Australii. Japonia tej rasy nie odkry\u0142a. Japonia j\u0105 stworzy\u0142a. I w\u0142a\u015bnie ta historia, pe\u0142na importowanych ps\u00f3w, wojennego dramatu i spor\u00f3w, kt\u00f3rych nie rozstrzygni\u0119to do dzi\u015b, czyni z niego ras\u0119 naprawd\u0119 niezwyk\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w latach 20. XX wieku. Za g\u0142\u00f3wnego przodka rasy uznaje si\u0119 du\u017cego bia\u0142ego szpica niemieckiego, czyli Grossspitza, kt\u00f3ry dotar\u0142 do Japonii oko\u0142o 1920 roku drog\u0105 l\u0105dow\u0105, przez Syberi\u0119 i p\u00f3\u0142nocno-wschodnie Chiny. Ale na tym jednym psie historia si\u0119 nie ko\u0144czy.<\/p>\n\n\n\n
W 1923 roku, po wielkim trz\u0119sieniu ziemi, kt\u00f3re zr\u00f3wna\u0142o z ziemi\u0105 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Tokio, do portu zawin\u0105\u0142 kanadyjski statek ratunkowy. Przywi\u00f3z\u0142 pomoc dla miasta, a przy okazji tak\u017ce bia\u0142e szpice, najprawdopodobniej w typie American Eskimo Dog. Te psy wesz\u0142y do wczesnej populacji rasy. Przez kolejn\u0105 dekad\u0119, mniej wi\u0119cej do 1936 roku, japo\u0144scy hodowcy regularnie sprowadzali kolejne bia\u0142e szpice z Kanady, Stan\u00f3w Zjednoczonych, Australii i Chin.<\/p>\n\n\n\n
Do tego doszed\u0142 jeszcze jeden wa\u017cny sk\u0142adnik. W latach 30. japo\u0144scy oficerowie stacjonuj\u0105cy na kontynencie zacz\u0119li przywozi\u0107 z Mand\u017curii bia\u0142e szpice rosyjskie, czyli ma\u0142e \u0142ajki. W zamo\u017cnych rosyjskich domach pe\u0142ni\u0142y one rol\u0119 ps\u00f3w do towarzystwa. I tak w\u0142a\u015bnie powsta\u0142 ten genetyczny koktajl: niemieckie, ameryka\u0144skie i rosyjskie bia\u0142e szpice, zebrane w jednym miejscu na drugim ko\u0144cu \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
Tutaj zaczyna si\u0119 najwa\u017cniejsza cz\u0119\u015b\u0107 tej historii. Bo samo zebranie bia\u0142ych szpic\u00f3w z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w to jeszcze nie rasa. Tym, co naprawd\u0119 stworzy\u0142o szpica japo\u0144skiego, by\u0142a \u015bwiadoma i konsekwentna praca japo\u0144skich hodowc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsze psy by\u0142y znacznie wi\u0119ksze od tych, kt\u00f3re znamy dzisiaj. Mierzy\u0142y oko\u0142o 40 centymetr\u00f3w i wa\u017cy\u0142y nawet kilkana\u015bcie kilogram\u00f3w. Hodowcy postawili sobie jasny cel: stworzy\u0107 psa kompaktowego, eleganckiego, idealnego do towarzystwa. Przez lata krzy\u017cowali r\u00f3\u017cne typy importowanych szpic\u00f3w i celowo zmniejszali ich rozmiar, a\u017c doszli do dzisiejszego wzorca, w kt\u00f3rym pies mierzy od 30 do 38 centymetr\u00f3w. To, jak dok\u0142adnie wygl\u0105da wsp\u00f3\u0142czesny szpic japo\u0144ski wed\u0142ug wzorca FCI<\/a>, opisuj\u0119 w osobnym rozdziale.<\/p>\n\n\n\n Co ciekawe, na pocz\u0105tku wyhodowano psy w dw\u00f3ch rozmiarach. Te wi\u0119ksze nazywano \u201esamo”, od samojed\u00f3w, a mniejsze po prostu \u201eszpicami”. I to w\u0142a\u015bnie ta mniejsza odmiana zdoby\u0142a serca Japo\u0144czyk\u00f3w. Ju\u017c w 1933 roku prace nad ustaleniem rasy by\u0142y bardzo zaawansowane. Hodowcy konsekwentnie eliminowali wady i utrwalali to, co dzi\u015b jest znakiem rozpoznawczym rasy: \u015bnie\u017cnobia\u0142\u0105 szat\u0119 i charakterystyczny, lisi wyraz pyska.<\/p>\n\n\n\n To dla mnie, jako hodowczyni, najpi\u0119kniejszy fragment tej opowie\u015bci. Szpic japo\u0144ski nie powsta\u0142 przez przypadek. Powsta\u0142, bo kto\u015b mia\u0142 wizj\u0119 i przez lata cierpliwie pracowa\u0142, \u017ceby j\u0105 zrealizowa\u0107. Dok\u0142adnie tak wyobra\u017cam sobie odpowiedzialn\u0105 hodowl\u0119.<\/p>\n\n\n\n Niestety, II wojna \u015bwiatowa o ma\u0142o wszystkiego nie przekre\u015bli\u0142a. Prace hodowlane, kt\u00f3re tak pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142y si\u0119 w latach 30., zosta\u0142y ca\u0142kowicie przerwane. Psy inne ni\u017c u\u017cytkowe usuwano z dom\u00f3w, wi\u0119c po wojnie pozosta\u0142a ledwie garstka osobnik\u00f3w. Co gorsza, wi\u0119kszo\u015b\u0107 dokumentacji hodowlanej sp\u0142on\u0119\u0142a. To w\u0142a\u015bnie dlatego pe\u0142na, szczeg\u00f3\u0142owa historia powstania rasy sprzed 1945 roku do dzi\u015b pozostaje nieznana. Po prostu nie zachowa\u0142y si\u0119 zapisy, kt\u00f3re mog\u0142yby j\u0105 potwierdzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n Po wojnie pojawi\u0142 si\u0119 kolejny problem. Ogromny popyt na te psy doprowadzi\u0142 do fali niekontrolowanych krzy\u017c\u00f3wek. Szpice japo\u0144skie \u0142\u0105czono ze szpicami niemieckimi, samojedami, psami rasy American Eskimo, a nawet z bia\u0142ymi psami niewiadomego pochodzenia. Rasie realnie grozi\u0142a degradacja.<\/p>\n\n\n\n Na szcz\u0119\u015bcie znale\u017ali si\u0119 ludzie, kt\u00f3rzy postanowili j\u0105 uratowa\u0107. Odbudowa ruszy\u0142a oko\u0142o 1945 roku, a kluczow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y rejony Tokio, Kioto i Nagoi, gdzie z miejsc ewakuacji zbierano warto\u015bciowe psy. W 1948 roku powsta\u0142 Japan Kennel Club, kt\u00f3ry opracowa\u0142 pierwszy ujednolicony wzorzec rasy, obowi\u0105zuj\u0105cy zreszt\u0105 do dzi\u015b. Numerem jeden w oficjalnej ksi\u0119dze rodowodowej JKC zosta\u0142 pies o pi\u0119knym imieniu Hakury\u016b, czyli \u201eBia\u0142y Smok”, urodzony 6 sierpnia 1947 roku. Oficjaln\u0105 nazw\u0119 \u201eszpic japo\u0144ski”, po japo\u0144sku Nihon Supittsu, zatwierdzono dopiero w 1954 roku.<\/p>\n\n\n\n To, co wydarzy\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej, do dzi\u015b robi wra\u017cenie. W ci\u0105gu zaledwie pi\u0119tnastu lat po wojnie szpic japo\u0144ski sta\u0142 si\u0119 jednym z najpopularniejszych ps\u00f3w w kraju. W rekordowym 1958 roku zarejestrowano w Japonii blisko 5000 szczeni\u0105t, a rasa stanowi\u0142a w\u00f3wczas oko\u0142o 40 procent wszystkich ps\u00f3w domowych. To liczby, o kt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesne hodowle mog\u0105 tylko pomarzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0105d taka popularno\u015b\u0107? Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na ni\u0105 kilka rzeczy. Powojenna Japonia by\u0142a niestabilna, w\u0142amania zdarza\u0142y si\u0119 cz\u0119sto, a szpic japo\u0144ski, mimo niewielkich rozmiar\u00f3w, okaza\u0142 si\u0119 doskona\u0142ym, g\u0142o\u015bnym str\u00f3\u017cem i \u017cywym systemem alarmowym. Jego bia\u0142a, l\u015bni\u0105ca szata \u015bwietnie pasowa\u0142a do zachodniego stylu \u017cycia i mody, wi\u0119c sta\u0142 si\u0119 swego rodzaju symbolem statusu i nowej ery. A do tego by\u0142 czysty, praktycznie pozbawiony psiego zapachu, inteligentny i \u0142atwy w prowadzeniu, idealny dla rodzin z dzie\u0107mi. Trudno o lepszy zestaw cech jak na psa odbudowuj\u0105cego si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n W 1964 roku przyszed\u0142 moment, na kt\u00f3ry czekano: Mi\u0119dzynarodowa Federacja Kynologiczna oficjalnie uzna\u0142a szpica japo\u0144skiego. Rasa otrzyma\u0142a numer wzorca 262 i trafi\u0142a do grupy pi\u0105tej, obejmuj\u0105cej szpice i psy ras pierwotnych. Od tej chwili szpic japo\u0144ski przesta\u0142 by\u0107 wy\u0142\u0105cznie japo\u0144sk\u0105 ciekawostk\u0105 i zacz\u0105\u0142 podbija\u0107 \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n Bram\u0105 do Europy okaza\u0142a si\u0119 Szwecja. W 1973 roku szwedzka hodowczyni Mai Andreasson zachwyci\u0142a si\u0119 ras\u0105 podczas wystawy w Tokio i przywioz\u0142a do domu ma\u0142e szczeni\u0119. To od Szwecji rasa ruszy\u0142a dalej: w 1976 roku pierwsze szpice trafi\u0142y do Wielkiej Brytanii, gdzie, co zawsze mnie rozbawia, sta\u0142y si\u0119 ulubionymi towarzyszami kierowc\u00f3w ci\u0119\u017car\u00f3wek. W 1979 roku dotar\u0142y do Australii i Danii, a z czasem pojawia\u0142y si\u0119 w kolejnych krajach Europy.<\/p>\n\n\n\n Ciekawym wyj\u0105tkiem s\u0105 Stany Zjednoczone. Ameryka\u0144ski Kennel Club do dzi\u015b nie uznaje szpica japo\u0144skiego za w pe\u0142ni odr\u0119bn\u0105 ras\u0119, poniewa\u017c uwa\u017ca go za niemal identycznego z American Eskimo Dog. Dopiero w kwietniu 2019 roku rasa trafi\u0142a do programu Foundation Stock Service, co jest pierwszym krokiem w stron\u0119 pe\u0142nego uznania.<\/p>\n\n\n\n W ko\u0144cu szpic japo\u0144ski dotar\u0142 te\u017c do Polski. Ale to, jak rasa zadomowi\u0142a si\u0119 u nas i jak trafi\u0142a do pierwszych polskich hodowli, to ju\u017c zupe\u0142nie osobna opowie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli poczytasz r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a o tej rasie, szybko zauwa\u017cysz, \u017ce nie do ko\u0144ca si\u0119 ze sob\u0105 zgadzaj\u0105. I to nie jest b\u0142\u0105d. To efekt tego, o czym pisa\u0142am wcze\u015bniej: dokumentacja z okresu powstawania rasy sp\u0142on\u0119\u0142a podczas wojny, wi\u0119c nikt nie jest w stanie powiedzie\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, jak dok\u0142adnie to przebiega\u0142o. Zosta\u0142o nam za to kilka r\u00f3\u017cnych, czasem sprzecznych teorii. I w\u0142a\u015bnie tu zaczyna si\u0119 najciekawsza cz\u0119\u015b\u0107 dla ka\u017cdego pasjonata rasy.<\/p>\n\n\n\n Wersja oficjalna, ta przytaczana przez wzorzec FCI i Japan Kennel Club, m\u00f3wi, \u017ce g\u0142\u00f3wnym przodkiem by\u0142 du\u017cy bia\u0142y szpic niemiecki. To najcz\u0119\u015bciej powtarzana hipoteza, ale co ciekawe, cz\u0119\u015b\u0107 japo\u0144skich \u017ar\u00f3de\u0142 si\u0119 od niej dystansuje, nie widz\u0105c twardych dowod\u00f3w na to, \u017ce to akurat te psy by\u0142y g\u0142\u00f3wnymi protoplastami.<\/p>\n\n\n\n Druga teoria, kt\u00f3r\u0105 promuje mi\u0119dzy innymi japo\u0144skie Nippon Spitz Association oraz w\u0142oski autor Marco Piasentin, przesuwa punkt ci\u0119\u017cko\u015bci na Ameryk\u0119 P\u00f3\u0142nocn\u0105. Wed\u0142ug niej pierwsze bia\u0142e szpice przyby\u0142y w\u0142a\u015bnie stamt\u0105d i by\u0142y w rzeczywisto\u015bci przedstawicielami rasy American Eskimo Dog. To zreszt\u0105 t\u0142umaczy\u0142oby, dlaczego ameryka\u0144ski Kennel Club nie chce uzna\u0107 szpica japo\u0144skiego za osobn\u0105 ras\u0119.<\/p>\n\n\n\n Trzecia teoria k\u0142adzie nacisk na korzenie rosyjsko-syberyjskie, a konkretnie na te bia\u0142e \u0142ajki sprowadzane z Mand\u017curii w latach 30. W tym uj\u0119ciu szpic japo\u0144ski jest genetycznym koktajlem ps\u00f3w rosyjskich i ameryka\u0144skich, a nie po prostu japo\u0144sk\u0105 wersj\u0105 szpica niemieckiego.<\/p>\n\n\n\n I wreszcie najbardziej sporny punkt, czyli samojed. Tu musz\u0119 co\u015b wyprostowa\u0107, bo to jeden z najcz\u0119stszych mit\u00f3w na temat rasy. Owszem, wczesne szpice japo\u0144skie nazywano w Japonii \u201ema\u0142ymi samojedami”, ale wzi\u0119\u0142o si\u0119 to wy\u0142\u0105cznie z podobie\u0144stwa bia\u0142ego, puszystego futra, a nie z rzeczywistego pokrewie\u0144stwa. Marco Piasentin uznaje teori\u0119 o bezpo\u015brednim pochodzeniu od samojeda za najmniej wiarygodn\u0105 i ma ku temu mocny argument: r\u00f3\u017cnica w wielko\u015bci i budowie ko\u015b\u0107ca jest po prostu zbyt du\u017ca. Samojed wa\u017cy kilka razy wi\u0119cej ni\u017c szpic japo\u0144ski. To dwie r\u00f3\u017cne rasy, kt\u00f3re \u0142\u0105czy g\u0142\u00f3wnie kolor. Je\u015bli chcesz dok\u0142adnie zobaczy\u0107, czym szpic japo\u0144ski r\u00f3\u017cni si\u0119 od samojeda<\/a>, por\u00f3wnuj\u0119 je w osobnym artykule.<\/p>\n\n\n\n Pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c teorie rzadsze, na przyk\u0142ad o udziale holenderskiego keeshonda czy o ewolucyjnym wywodzeniu rasy od staro\u017cytnego psa torfowego sprzed tysi\u0119cy lat. Te pozostaj\u0105 ju\u017c jednak raczej w sferze spekulacji.<\/p>\n\n\n\n Co z tego wszystkiego wynika? \u017be nie ma jednej, wykutej w kamieniu odpowiedzi na pytanie, sk\u0105d pochodzi szpic japo\u0144ski. I w\u0142a\u015bnie dlatego, kiedy kto\u015b pyta mnie o pochodzenie rasy, nie recytuj\u0119 jednego zdania ze \u015bci\u0105gi. Opowiadam t\u0119 ca\u0142\u0105, pokr\u0119con\u0105 i fascynuj\u0105c\u0105 histori\u0119. Bo moim zdaniem to te\u017c jest cz\u0119\u015b\u0107 tego, co czyni szpica japo\u0144skiego tak wyj\u0105tkowym.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli mia\u0142abym wskaza\u0107 kilka moment\u00f3w, kt\u00f3re naprawd\u0119 ukszta\u0142towa\u0142y ras\u0119:<\/p>\n\n\n\n Historia szpica japo\u0144skiego to dla mnie nie tylko ciekawostka na wiecz\u00f3r. To przypomnienie, \u017ce za ka\u017cdym zdrowym, pi\u0119knym psem stoj\u0105 dekady \u015bwiadomej pracy hodowlanej i ludzi, kt\u00f3rzy nie pozwolili, \u017ceby rasa znikn\u0119\u0142a. W naszej hodowli staramy si\u0119 t\u0119 tradycj\u0119 kontynuowa\u0107, z tak\u0105 sam\u0105 uwag\u0105 i sercem. Je\u015bli zakocha\u0142e\u015b si\u0119 w tej rasie i my\u015blisz o szpicu japo\u0144skim dla siebie, zajrzyj do naszych szczeni\u0105t.<\/a><\/p>\n\n\n\nWojna, kt\u00f3ra niemal zako\u0144czy\u0142a histori\u0119 rasy<\/h2>\n\n\n\n
Bia\u0142y pies, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 symbolem nowej Japonii<\/h2>\n\n\n\n
Uznanie przez FCI i podr\u00f3\u017c w \u015bwiat<\/h2>\n\n\n\n
Sporne pochodzenie szpica japo\u0144skiego: dlaczego \u017ar\u00f3d\u0142a si\u0119 nie zgadzaj\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsze daty w pigu\u0142ce<\/h2>\n\n\n\n
\n
\u0179r\u00f3d\u0142a<\/h2>\n\n\n\n